Het recept voor toponderzoek

Vorig jaar deed ik mee bij een paneldiscussie tijdens de vijftigste verjaardag van het Forschungszentrum Jülich op de Cebit. Ik kreeg de vraag hoe een toponderzoekcentrum in de micro-elektronica eruit moet zien. Blijkbaar is de vraag zeer relevant, ondanks dat we in Europa veel geld beschikbaar stellen voor onderzoek om niet achterop te komen in de wedstrijd met Azië. In Nederland hebben we de drie universitaire onderzoekscentra Cobra, Dimes en Mesa+, plus de High Tech Campus in Eindhoven en de TNO-instituten. In Duitsland zijn er enkele Fraunhofer-instituten, de Helmholtz-centra en enkele zelfstandige instituten. België heeft met Imec een centrum met wereldformaat. Het ziet er beter uit dan ooit, zul je zeggen. Maar kijk ook eens naar de belemmeringen voor het huidige onderzoek.

Om de relevantie, kwaliteit en effectiviteit van het onderzoek te bewaken, zijn uitgebreide evaluatieprocedures ontwikkeld. In het onderzoek en de evaluatie hiervan stoppen we miljoenen euro. Er is een onderzoekscultuur ontstaan met wetenschappers die zich vooral in een verdedigingspositie zien. Hun leiders proberen met politiek en strategische trucjes zo veel mogelijk geld binnen te halen. Daarbij vergeten we vaak dat toponderzoek niet van grote geldbedragen afkomt maar van een managementlijn die weet te motiveren en die respect geniet vanwege zijn wetenschappelijke credentials.

In de jaren voor 1990 was dat nog zo. Toen gebeurde het toponderzoek in de grote industrielabs van AT&T, IBM, Philips en andere. Grote ontwikkelingen in de micro-elektronica zoals de eerste transistor door Bardeen, Braittain en Shockley bij Bell Labs, het DRam-patent en de Mos scaling-theorie van Dennard en medewerkers bij IBM in Yorktown Heights en de Locos-technologie van Else Kooi bij Philips Natlab, kwamen uit deze kokers. Door de monopolies van deze bedrijven in de communicatietechnologie, de supercomputers en de consumentenelektronica konden de onderzoekers toen rekenen op forse financiële middelen.