KNAW-president veegt vloer aan met marktwerking in de wetenschap

Wetenschappers hebben te weinig ruggengraat getoond bij de infiltratie van marktwerking aan de universiteit, stelt Frits van Oostrom, president van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) in zijn jaarrede. Zij hebben te vaak gedacht dat zij er op vooruit zouden gaan als zij het academische fysiek bloeddoping zouden toedienen met modern marktdenken. Als gevolg daarvan zit het inmiddels dieper dan wat scheefgroei her en der; misschien nog net niet in de genen maar wel in de bloedbaan.‘ Als voorbeeld wijst hij op het aantal directeuren dat onevenredig is toegenomen ten opzichte van het studentenaantal aan de universiteiten.

De kenniseconomie gedijt niet als een planeconomie, stelt de KNAW-president. ’De architecten van ons kennisbeleid doen er veel beter aan vanuit de ziel van onderzoek te werken.‘ Hij pleit daarom voor minder sturing van bovenaf en meer vrijheid van onderzoek, omdat de markt zelf ook om zo min mogelijk regels vraagt. Alleen dan kan de creativiteit van het ondernemerschap goed floreren, meent Van Oostrom.

Onderwijs als product en de student als rondshoppende kritische consument zijn volgens de KNAW-president misplaatste projecties van marktdenken op de universitaire wereld. Hij maakt ook korte metten met twee andere marktideeën, te weten de student als manager van zijn eigen leerproces en de studie als een schutsluis naar de arbeidsmarkt. ’Het eerste heeft geleid tot een enorme afstandelijkheid in de Nederlandse onderwijscultuur en het tweede tot versmalling van het onderwijs tot scholing met te weinig vorming.‘